Yıllık İzin Nedir? Temel İlkeler
Yıllık ücretli izin; işyerinde en az bir yıllık çalışma süresini dolduran çalışanın, ücretinden kesinti yapılmaksızın dinlenmesi için verilen süreyi ifade eder. İznin özünde iki ana unsur vardır: zaman (dinlenme süresi) ve ücret (bu sürede ödenen kazanç).
Vazgeçilemezlik: Yıllık izin hakkından önceden vazgeçilemez. “Ücret ver, izin kullanmayayım” yaklaşımı hukuken geçersizdir.
Asgari süreler: Kanunda belirlenen süreler asgaridir; sözleşmelerle artırılabilir.
Bölünebilme: Yıllık izin kural olarak kesintisiz verilir; ancak taraflar anlaşırsa en çok üçe bölünebilir ve bu bölümlerden biri 10 günden az olamaz.
Resmi tatillerin hesabı: İzin süresine rastlayan ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatili günleri izin süresinden sayılmaz; yani izin fiilen uzar.
Birleşen hizmetler: Aynı işverene ait farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir.
Yol izni: İznini şehir dışında geçirecek çalışan talep ve belge sunarsa 4 güne kadar ücretsiz yol izni verilebilir.
Yer altı çalışmaları ve yaş istisnaları: Yer altı işlerinde izin sürelerine +4 gün eklenir. 18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üzeri çalışanlara verilecek izin 20 günden az olamaz.
| Statü | Kıdeme Göre İzin | Asgari Süre Mantığı | Dikkat Notu |
|---|---|---|---|
| İşçi (genel) | 1–5 yıl (5 dahil) | 14 gün | 18 yaş altı ve 50 yaş üstünde 20 günden az olamaz |
| İşçi (genel) | 5–15 yıl | 20 gün | Yer altı işlerinde +4 gün artış |
| İşçi (genel) | 15 yıl ve üzeri | 26 gün | Toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir |
| Memur | 1–10 yıl (10 dahil) | 20 gün | Zorunlu hallerde gidiş-dönüş ek günleri olabilir |
| Memur | 10 yıl üzeri | 30 gün | Hizmet süresi hesabı kuruma göre birleşebilir |
Yıllık İzne Ne Zaman Hak Kazanılır?
İşçiler için temel kural: İşe giriş tarihinden itibaren (deneme süresi dahil) en az 1 yıl çalışmakla yıllık izne hak kazanılır. Hak ediş tarihi genellikle “işe başlama tarihinin yıl dönümü”dür.
Aynı işverene bağlı farklı işyerlerinde çalışma süreleri çoğu durumda birleştirilerek dikkate alınır.
Kıdem hesabında, kanunun “çalışılmış sayılan süreler” olarak gördüğü bazı dönemler (ör. belirli mazeret/rapor türleri) ayrıca değerlendirilir.
Memurda yıllık izin, hizmet yılının tamamlanması ve kıdem dilimine göre kullanılır; 10 yılı dolduran memur, doldurduğu tarihten itibaren 30 gün dilimine geçer.
Yıllık İzin Süreleri Nasıl Hesaplanır?
İşçi yönünden izin süresini belirlerken iki adım önemlidir:
Hizmet süresi (kıdem): İşçinin hak ediş tarihindeki toplam hizmeti esas alınır.
İzin gün hesabı: Yıllık izin günleri hesaplanırken, izin dönemine denk gelen hafta tatili/ulusal bayram/genel tatil günleri kural olarak yıllık izin süresinden sayılmaz. Bu nedenle “14 günlük izin” her zaman “14 takvim günü” gibi düşünülmemelidir; araya giren tatiller izin dönüş tarihini etkiler.
Ek uygulamalar:
İşçi iznini işyerinin bulunduğu yer dışında geçirecekse ve talep/kanıtlama varsa en çok 4 güne kadar ücretsiz yol izni gündeme gelebilir.
İşyerinde izin kurulu/temsilci sistemiyle izin dönemleri planlanabilir; talep en az 1 ay önce yazılı yapılır.
Yıllık İzin Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Yıllık izin ücreti hesabında bir standart yaklaşım izlenir:
Adım 1 – Brüt günlük ücret:
Brüt aylık ücret / 30 = Brüt günlük ücret
Adım 2 – Toplam brüt izin ücreti:
Brüt günlük ücret × Kullanılmayan izin günü
Adım 3 – Kesintiler:
Toplam brüt tutardan gelir vergisi, damga vergisi ve uygulamada esas alınan sosyal güvenlik kesintileri düşülür. Kalan net tutar çalışana ödenir.
Not: İzin kullanımı sırasında ödenen ücret zaten normal bordroda yer aldığı için ayrıca “ücret dönüşümü” yapılmaz. Ücrete dönüşüm, esasen kullanılmamış günler için sözleşme sona erdiğinde gündeme gelir.
Yıllık izin parası hesaplama: adım adım
Aşağıda iki örnek, hesabın nasıl yapıldığını somutlaştırır:
Örnek 1 — 10 gün kullanılmayan izin:
Brüt aylık: 30.000 TL
Brüt günlük: 30.000 / 30 = 1.000 TL
Kullanılmayan gün: 10
Toplam brüt: 1.000 × 10 = 10.000 TL
Kesintiler düşüldüğünde net tutar bordro parametrelerine göre hesaplanır.
İpucu: Parça parça kullanılan izinler doğru belgelenmemişse, işveren “kullandırdım” savunusunu ispatlamakta zorlanır. İzin formları/izin defteri ve imzalar kritik önemdedir.
14 günlük yıllık izin ücreti ne kadar
Tek bir rakam söylemek mümkün değildir; çalışanın son brüt ücreti belirleyicidir. Formül basit:
Brüt aylık / 30 × 14. Örneğin brüt aylık 18.000 TL ise: 18.000 / 30 = 600 TL (günlük). 600 × 14 = 8.400 TL brüt. Vergi ve diğer kesintiler düşüldüğünde net rakam bordroya yansır.